Je bent hier: Blog > Monumenten Beleving > Het Scheepvaarthuis: een 5-sterren monument.

Het Scheepvaarthuis: een 5-sterren monument.

webIMG_9915Eén van de meest iconische monumentale gebouwen van Amsterdam bevindt zich op de hoek Prins Hendrikkade en de Waalseilandgracht. Kijkend vanuit de richting Centraal Station lijkt het pand zich op te richten als de boeg van een gigantisch schip tussen de gracht en het IJ. De boeg van een schip is een niet zo gek gekozen benaming want we hebben het over het Scheepvaarthuis. Begin vorige eeuw werd het gebouwd in opdracht van zes  Amsterdamse rederijen die wel eens iets anders wilden doen met hun nieuwe gezamenlijke hoofdkantoor. Iets anders is het geworden, iets heel anders. Hoe hadden zij kunnen bevroeden dat er met hun gebouw zelfs een hele nieuwe architectuurstroming zou worden geboren. Een architewebIMG_9893ctuurstrwebIMG_9897oming die naam zou maken en vele mooie pareltjes aan unieke Nederlandse  architectuur zou opleveren. We schrijven het jaar 1916 en dat zal de oplettende lezer meteen zien, dat is exact honderd jaar geleden. Honderd jaar geleden werd het Scheepvaarthuis opgeleverd als eerste, en misschien wel het meest unieke voorbeeld van een architectuurstroming die later de Amsterdamse School zou gaan heten. Voor de gemeente Amsterdam reden voor een feestje en dat is volkomen terecht.
De ‘school’ is tenslotte een Amsterdams exportproduct geworden.

Monument van de maand.

Onder de paraplu van de jaarlijkse Open Monumentendag krijgt de Amsterdamse School dit jaar alle aandacht die het verdient. Elke maand is er een monument van de maand en op 14 augustus was het boegbeeld, want zo zullen we het Scheepvaarthuis maar noemen, aan de beurt. Voor mij een mooie kans om het gebouw waar ik tijdens mijn Amsterdamse tijd (2001-2005) vaak ben langs gefietst, eens van binnen te bekijken. Het deed me altijd wel even omhoog kijken en beseffen dat het GewebIMG_9928meentelijk Vervoerbedrijf het toch best wel had getroffen met zo’n hoofdkantoor. Het GVB heeftwebIMG_9921 het gebouw van 1983 (2 jaar na het vertrek van de laatste rederij) tot 2004 in gebruik gehad. Sinds 2007 is het gebouw weer een boegbeeld, nu van de Amrâth hotel keten.
Vijf sterren heeft het,
minder was natuurlijk ook totaal ongepast voor een gebouw met deze allure.

Het verhaal.

Vele belangstellenden met mij trotseerden de wachtrij van een uur om met de rondleiding te kunnen starten. Vanaf de diagonale as die het gebouw vanaf de hoofdingang op de hoek Prins Hendrikkade en de gracht ‘doormidden snijdt’ werden we meegenomen door onze gids. Ze voerde ons mee door de gewelven van het gebouw en langs alle fantastische pracht en praal en fascinerende details die haar ondertussen het verhaal deden vertellen van het gebouw. Over hoe het allemaal begon wanneer de toen nog jonge onervaren architect Jan van der Mey in 1913 opdracht van zijn leven krijgt om het architectonische ontwerp neer te zetten. Vakbroeders Michel de Klerk en Piet Kramer, (waarvan we later nog veel Amsterdamse Schoolvoorbeelden zouden zien), mochten ook meedoen en gezamenlijk zetten zij samen met  vele kunstenaars die zich gingen bezighouden met alle in- en uitwendige frivoliteiten een Gesamtkunstwerk neer wat een enorme symboliek uitstraalt. Het gebouw verrees immewebIMG_9939rs exact op de plek waar Cornelis de Houtman in 1595 zijn eerste reis naar Oost Indië was begonnen. Juist daar wilden opdrachtgevers graag mee worden vereenzelvigd, Hollandsche scheepvaartgrandeur van jewelste.webIMG_9899

We bestegen de trappen van het hoofdtrappenhuis waar de scheepvaartgeschie-denis je op alle fronten tegemoet komt. Tot in de kleinste details vind je het terug in bijvoorbeeld de kronkels in het gietijzerwerk die de golven van de zee uitbeelden. Alle zes rederijen hadden hun eigwebIMG_9894en verdieping en deze kantoorstructuur  is verrassend  genoeg nog helemaal intact. Ik had regelmatig niet het idee dat ik me in een hotel bevond en de herbestemming tot hotel is dan ook uitermate respectvol en vooral erg mooi uitgevoerd. De renovatie architect heeft geheel in stijl met het verleden ook kunstenaars uitgenodigd om mee te werken aan het project, een Gesamtkunstwerk nieuwe stijl dus.

Op de verschillende verdiepingen bevinden zich enkele prachtige glas-in-lood ramen waarin zoals zo vaak met glas-in-lood ramen een verhaal wordt verteld. Ik kon het overigens  niet laten om eens te kijken of er misschien in de vensters afbeeldingen van trams, bussen en IJ-pontjes zaten verstopt. Je weet het tenslotte maar nooit met gebruikers van een gebouw hun sporen wel eens achter willen laten… Over glas-in-lood gesproken: de grande finale van het webIMG_9923hoofdtrappenhuis bevindt zich helemaal bovenin. Een glas-in-lood plafond zoals ik het zelden heb gezien. GlazewebIMG_9905nier Willem Bogtman liet hier zijn handtekening achter en het zou voor hem meteen het begin zijn van een verdere samenwerking met vrijwel alle beken- de  Amsterdamse School architecten. Het plafond heeft een prachtige symmetrie en vertelt wederom een verhaal. Een verhaal waar alle genoemde scheepvaartsymboliek van af spat. Na een blik op en een korte uitleg over de nog werkende unieke paternosterliften in het gebouw daalden we weer af. Onder de indruk, dat zeker. Ik heb lang niet alles kunnen zien, zoals bijvoorbeeld de grote vergaderzaal, die schijnt ook niet mis te zijn. Maar in zo’n 5-sterren monument hoeft dat ook niet. Zo’n fascinerend gebouw als het Scheepvaarthuis heeft dat niet nodig. Zie het als een taart bomvol met sappige kersen. Als je ze als bezoeker allemaal wilt opeten krijg je alleen maar last van je maag tenslotte… En daar wil ik mee afsluiten!

webIMG_9954   webIMG_9933

The following two tabs change content below.

André Russcher

Tekstschrijver en fotograaf op Russcher Tekst & Beeld
Ik ben zelfstandig tekstschrijver en fotograaf (www.russchertekstenbeeld.nl). Fotografie, verhalen vertellen en documenteren. Ik ben van huis uit prettig nieuwsgierig en heb een fascinatie voor monumentaal (industrieel) erfgoed en herbestemming hiervan, cultuurhistorie en architectuur. Momenteel houd ik mij o.a. bezig voor Rijksmonument Villa Jongerius en de Stichting Vrienden van het Jongeriuscomplex in Utrecht. PR, social-media, (online)communicatie dat is wat ik daar met veel plezier doe! Ik help mee het verhaal van het gebouwencomplex te vertellen, in tekst én beeld!

André Russcher

Ik ben zelfstandig tekstschrijver en fotograaf (www.russchertekstenbeeld.nl). Fotografie, verhalen vertellen en documenteren. Ik ben van huis uit prettig nieuwsgierig en heb een fascinatie voor monumentaal (industrieel) erfgoed en herbestemming hiervan, cultuurhistorie en architectuur. Momenteel houd ik mij o.a. bezig voor Rijksmonument Villa Jongerius en de Stichting Vrienden van het Jongeriuscomplex in Utrecht. PR, social-media, (online)communicatie dat is wat ik daar met veel plezier doe! Ik help mee het verhaal van het gebouwencomplex te vertellen, in tekst én beeld!

4 comments

  1. kleine correctie; het is Joan Melchior van der Meij (volgens geboorteakte) en wegens gebruik van de ‘moderne typemachine’ werd ook wel Johan van der Mey als schrijfwijze gebruikt…

    • Dank voor uw reactie. Ik heb voor het gemak deze schrijfwijze aangehouden, maar om de architect in kwestie eer aan te doen zal ik voor de volledigheid zijn prachtige geboortenaam toevoegen.

  2. Mooi verhaal. In 1967 ging ik als 16 jarige samen met mijn vader naar Dhr. de Koning van de Koninklijke Java China Paketvaart, om te solliciteren voor een beurs. Dat resulteerde in een studie aan de Hogere Zeevaart School in Vlissingen. Ik herinner me de monumentale trap nog goed, dat maakte indruk op een jongetje uit de provincie.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *